CPTSS begrijpen

Wanneer overleven een manier van leven is geworden

Niet ieder trauma laat een zichtbare wond achter. 

Sommige wonden zitten diep verborgen. Ze ontstaan niet door één gebeurtenis, maar door een opeenstapeling van ervaringen waarin veiligheid ontbrak. Dag na dag. Jaar na jaar. Dat is vaak de wereld van mensen met Complexe Posttraumatische Stressstoornis, beter bekend als CPTSS. Voor buitenstaanders is het soms moeilijk te begrijpen.
"Waarom reageert iemand zo heftig?"

"Waarom is vertrouwen zo ingewikkeld?"

"Waarom lijkt iemand voortdurend alert?"

Het antwoord ligt meestal niet in het heden, maar in het verleden.

Wanneer gevaar normaal wordt

Een kind dat opgroeit in een veilige omgeving leert dat de wereld grotendeels voorspelbaar is. 
Dat verdriet mag bestaan. Dat fouten maken niet betekent dat je waardeloos bent. Dat liefde niet afhankelijk is van prestaties. Maar wanneer een kind opgroeit met mishandeling, emotionele verwaarlozing, misbruik, voortdurende kritiek, huiselijk geweld of chronische onveiligheid, leert het iets heel anders. Het leert dat waakzaamheid veiliger is dan ontspanning. Dat gevoelens gevaarlijk kunnen zijn. Dat aanpassen noodzakelijk is. Dat anderen niet altijd te vertrouwen zijn. En vaak ook dat de schuld bij zichzelf ligt. Deze lessen verdwijnen niet automatisch wanneer de onveilige situatie voorbij is. Het zenuwstelsel onthoudt.

CPTSS is meer dan PTSS

Veel mensen kennen PTSS.
Herbelevingen.
Nachtmerries.
Schrikreacties.
Vermijding.
Bij CPTSS komen daar vaak diepere veranderingen bij. 
Een beschadigd zelfbeeld.
Moeite met emotieregulatie.
Chronische schaamte.
Gevoelens van leegte.
Problemen met vertrouwen en relaties.
Het gevoel voortdurend anders te zijn dan andere mensen.
Daarom raakt CPTSS vrijwel alle levensgebieden.
Werk.
Relaties.
Ouderschap.
Vriendschappen.
Lichamelijke gezondheid.
Zelfzorg.
En soms zelfs de overtuiging dat je het verdient om gelukkig te zijn.

Overlevingsstrategieën zijn geen karakterfouten

Veel gedragingen die mensen zichzelf verwijten, blijken ooit noodzakelijk te zijn geweest.
Pleasen.
Controle houden.
Perfectionisme.
Emotioneel afsluiten.
Boosheid.
Altijd klaarstaan.
Nooit om hulp vragen.
Dissociëren.
Ze ontstonden niet omdat iemand zwak was. Ze ontstonden omdat iemand moest overleven. Dat besef verandert vaak alles. Niet omdat de pijn verdwijnt, maar omdat schuld langzaam plaats kan maken voor begrip.

Waarom herstel tijd kost

Herstel van CPTSS is geen rechte lijn. Sommige dagen lijken grote stappen vooruit. Andere dagen voelt het alsof alles weer terug bij af is. Dat betekent niet dat herstel mislukt. Het betekent dat het zenuwstelsel stap voor stap leert dat het heden niet hetzelfde is als vroeger. Dat kost tijd, veiligheid, geduld, goede begeleiding en vooral veel mildheid naar jezelf.

De kracht van kennis

Psycho-educatie klinkt misschien als een ingewikkeld woord. Eigenlijk betekent het gewoon: begrijpen wat trauma doet. Wanneer mensen begrijpen waarom ze reageren zoals ze reageren, ontstaat vaak ruimte.
Ruimte voor compassie. Ruimte voor hoop. Ruimte voor herstel. Niet omdat alle klachten verdwijnen, maar omdat de reacties begrijpelijk worden.

Waarom deze mindmap?

Juist daarom heb ik een mindmap over CPTSS ontwikkeld. Niet als volledig handboek, maar als een overzicht dat in één oogopslag laat zien hoe breed CPTSS eigenlijk is. De mindmap kan gebruikt worden door mensen die zelf leven met CPTSS.
Door partners.
Door ouders.
Door vrienden.
Door studenten.
Door hulpverleners.
Door iedereen die beter wil begrijpen wat langdurig trauma met een mens kan doen.
Want hoe meer kennis er is, hoe kleiner de kans dat mensen met CPTSS opnieuw onbegrepen raken.

Gebruikte bronnen

• International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11), World Health Organization.
• Judith Herman, Trauma and Recovery.
• Bessel van der Kolk, The Body Keeps the Score.
• Pete Walker, Complex PTSD: From Surviving to Thriving.
• Janina Fisher, Healing the Fragmented Selves of Trauma Survivors.