Een samenleving die liever twijfelt dan luistert
Nederland ziet zichzelf graag als modern, vrij en geëmancipeerd.
Een land van gelijkheid.
Van openheid.
Van “doe maar normaal”.
Maar onder dat zelfbeeld ligt een werkelijkheid die veel donkerder is.
Een werkelijkheid waarin seksueel geweld op enorme schaal voorkomt, slachtoffers jarenlang zwijgen uit schaamte of angst, en instituties vaak beter functioneren voor de bescherming van reputaties dan voor de bescherming van mensen.
Volgens de nieuwste Prevalentiemonitor van het CBS en het WODC kreeg in 2024 ongeveer 12% van de Nederlanders van 16 jaar en ouder te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat gaat om ruim 1,7 miljoen mensen in één jaar tijd.
Dat zijn geen “incidenten”.
Dat is een maatschappelijk patroon.
De cijfers vertellen nooit het hele verhaal
Officiële criminaliteitscijfers gaan meestal uit van meldingen en aangiften. Maar seksueel geweld behoort wereldwijd tot de meest ondergerapporteerde vormen van criminaliteit.
Veel slachtoffers doen geen aangifte vanwege:
- schaamte,
- angst om niet geloofd te worden,
- afhankelijkheid van de dader,
- trauma-gerelateerde blokkades,
- of eerdere negatieve ervaringen met politie of hulpverlening.
Trauma gedraagt zich bovendien niet logisch. Mensen herinneren zich fragmenten. Twijfelen aan zichzelf. Minimaliseren wat gebeurd is. Zwijgen soms jarenlang.
Dat maakt seksueel geweld moeilijk zichtbaar in statistieken.
Niet omdat het weinig voorkomt, maar omdat het vaak verborgen blijft.
Tegelijk laten grootschalige anonieme bevolkingsonderzoeken juist zien hoe groot het probleem werkelijk is. Volgens het CBS heeft ongeveer één op de vijf volwassenen ooit fysiek seksueel geweld meegemaakt.
Mannen blijven grotendeels onzichtbaar
Wanneer seksuele trauma’s besproken worden, gaat de aandacht meestal naar vrouwelijke slachtoffers. Begrijpelijk, want vrouwen zijn disproportioneel vaak slachtoffer.
Maar mannelijke slachtoffers verdwijnen daardoor regelmatig uit beeld.
Veel mannen spreken nooit over wat hen is aangedaan, uit angst voor vernedering, ongeloof of spot. Culturele ideeën over mannelijkheid maken slachtofferschap voor veel mannen bijna onbespreekbaar.
De maatschappelijke reflex is vaak hard:
“Waarom heb je je niet verzet?”
“Je bent toch een man?”
“Je had gewoon weg kunnen lopen.”
Alsof trauma zich laat sturen door logica.
Alsof verlamming geen bekende trauma reactie is.
Het systeem vraagt om perfect bewijs voor een ervaring die vaak geen perfect bewijs achterlaat
In veel zaken ontbreekt fysiek bewijs. Dat betekent niet dat er niets gebeurd is.
Seksueel geweld vindt vaak plaats:
- zonder getuigen,
- binnen relaties,
- onder invloed van angst of bevriezing,
- of pas na lange tijd gemeld.
Toch worden slachtoffers nog steeds geconfronteerd met impliciete wantrouwen:
- Wat droeg je?
- Waarom ging je mee?
- Waarom meldde je het niet direct?
- Waarom veranderde je verhaal op details?
Maar trauma beïnvloedt geheugen, tijdsbesef en narratief vermogen. Dat is geen teken van ongeloofwaardigheid, maar juist een bekend effect van traumatische stress.
Het rechtssysteem vraagt om lineaire, consistente verklaringen, terwijl trauma vaak juist fragmentatie veroorzaakt.
Secundaire victimisatie is een reëel probleem
Veel slachtoffers ervaren niet alleen schade door het misbruik zelf, maar ook door de reacties daarna.
Dat heet secundaire victimisatie:
wanneer slachtoffers zich opnieuw beschadigd voelen door politie, justitie, media, familie of samenleving.
Mensen vertellen dat ze zich niet geloofd voelden. Dat hun aangifte werd gerelativeerd. Dat procedures eindeloos duurden. Dat hun geloofwaardigheid belangrijker leek dan hun veiligheid.
Juist daarom stoppen veel slachtoffers onderweg met aangifteprocedures.
Omdat het “niet erg genoeg” was? NEE! Omdat het systeem emotioneel uitputtend kan zijn.
Religieuze en gesloten gemeenschappen
Nederland kent een lange geschiedenis van misbruik binnen religieuze instellingen en gesloten gemeenschappen.
Onderzoeken naar katholieke internaten, weeshuizen en kerkelijke instellingen hebben duizenden meldingen blootgelegd van seksueel misbruik en structureel zwijgen. Slachtoffers beschreven hoe daders beschermd werden, overgeplaatst werden of hoe meldingen intern gehouden werden.
Ook binnen streng gesloten protestantse gemeenschappen zijn signalen van zwijgculturen en familie gebonden misbruik naar buiten gekomen.
Het pijnlijkste aspect daarvan is vaak niet alleen het misbruik zelf, maar de morele manipulatie eromheen:
- “Je beschadigt de gemeenschap.”
- “Je maakt de naam van God kapot.”
- “Niemand zal je geloven.”
Wanneer loyaliteit belangrijker wordt dan waarheid, ontstaat een omgeving waarin daders kunnen blijven functioneren.
Media houden van schandalen, niet van structuren
De media besteden vaak enorme aandacht aan individuele affaires. Bekende namen. Talkshows. Publieke vernedering. Sensatie.
Maar veel minder aandacht gaat naar de diepere vraag:
Hoe kan het dat zoveel slachtoffers jarenlang zwijgen?
Hoe kan het dat zoveel daders onaantastbaar blijven binnen organisaties?
Waarom reageren systemen zo traag?
Een samenleving die vooral gefascineerd raakt door het schandaal, maar niet door de structuur erachter, leert uiteindelijk weinig.
Hulp bestaat, maar is vaak moeilijk bereikbaar
Specialistische traumazorg bestaat in Nederland, maar wachtlijsten zijn lang. Slachtoffers moeten soms maanden of langer wachten op behandeling.
Ondertussen beïnvloeden seksuele trauma’s vaak:
- relaties,
- lichamelijke gezondheid,
- slaap,
- seksualiteit,
- vertrouwen,
- verslaving,
- dissociatie,
- depressie,
- en suïcidaliteit.
Trauma verdwijnt niet omdat de buitenwereld verdergaat.
Het nestelt zich in het zenuwstelsel.
In het lichaam, in vertrouwen en in stilte.
De ongemakkelijke waarheid
Nederland is geen uniek slecht land. Seksueel geweld komt wereldwijd voor.
Maar ook hier bestaat nog steeds een cultuur waarin slachtoffers vaak méér moeten bewijzen dan daders hoeven uit te leggen.
Een cultuur waarin twijfel sneller georganiseerd wordt dan bescherming.
Het moeilijkste om onder ogen te zien:
dat seksueel geweld niet alleen bestaat door daders, maar ook door omgevingen die wegkijken, bagatelliseren, relativeren of zwijgen.
Want een samenleving wordt niet alleen beoordeeld op hoe zij onschuldigen beschermt.
Maar ook op hoeveel pijn iemand moet doorstaan voordat hij eindelijk geloofd wordt.
Bronnen
CBS – Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2024
CBS – Ruim 1,7 miljoen slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag
CBS – Samenvatting Prevalentiemonitor 2024
CBS – Conclusies Prevalentiemonitor 2024
Reactie plaatsen
Reacties